مهران اره‌چی : در ترجمه، نقش تجربه را از تحصیلات مهم‌تر می‌دانم.

مهران اره‌چی

مهران اره‌چی اکنون دقیقاً دو دهه است که در زمینه‏ ترجمه و ویراستاری

و همچنین در نشریات و جراید مختلف

در سمت‏‌های گوناگون به فعالیت مشغول است.

از میان آن‌ها می‏‌توان به این موارد اشاره کرد:

مترجم روزنامه‏‌های «یاس نو»، «شرق»، «اعتماد»، «ابتکار» و …؛

مترجم و ستون‏‌نویس هفته‏‌نامه‏‌های «طبرستان»، «داور» و …؛

مترجم فصل‌‏نامه‌‏های «زندگی»، «یاکریم» و …؛

نویسنده و ویراستار «دانش‎نامه نهج‌‏البلاغه»؛

مترجم و سرویراستار مؤسسه بین‏‌المللی پزشکی‏ گردشگری «سلامت مداین ساوا»؛

مترجم انتشارات «رؤیای سبز»؛

مترجم کتاب‏‌های «گام‌‏های بزرگ»، «انگیزه، عمل، نتیجه»،

«پینگ: قورباغه‏‌ای در جست‏وجوی برکه‌‏ای تازه»، «گام اول در بازاریابی شبکه‏‌ای» و …؛

مهران اره‌چی در حال حاضر با ناشران مختلف در زمینه ترجمه کتاب همکاری می‌کند

و در سمت مدیریت گروه ترجمه و ویراستاری «چشمه» نیز مشغول به کار است.

از طریق صفحه اینستاگرام به نام mehran.arrechi می‌توانید با ایشان در ارتباط باشید.

 

در گفتگویی با مهران اره‌چی تجربه‌های او را در زمینه ترجمه جویا شدیم.

متن مصاحبه گفتگو با مهران اره‌چی در دو بخش تنظیم شده است که

بخش نخست آن را در ادامه می‌خوانیم.

 

آقای اره‌چی لطفاً کمی از خودتان برای ما بگویید تا خوانندگانی که با شما آشنا نیستند، شما را بشناسند.

با عرض سلام و احترام خدمت دست‌‏اندرکاران سایت مفید

و وزین «الریحانه» و همچنین خوانندگان گرامی.

مهران اره‌‏چی هستم.

هشتم دی ماه سال ۱۳۵۲ در تهران متولد شدم.

در دوران کودکی یکی از علائق من، طبیعت و برف و هواشناسی بود

و دوست داشتم وقتی بزرگ شدم، هواشناس بشوم.

به همین دلیل در دبیرستان رشته ریاضی‏‌فیزیک را انتخاب کردم.

اما پس از اخذ دیپلم ریاضی‏‌فیزیک دست روزگار من را به سوی وادی ترجمه و عالم نویسندگی کشاند!

مسلماً هر کسی ممکن است هم‌‏زمان به چندین موضوع علاقه داشته باشد

و من هم از همان دوران طفولیت به واژه و جمله‏‌سازی و املا و انشا

و بعدها معادل‏‌سازی و فارسی‌‏سازی کلمات و عبارات علاقه داشتم

و همیشه در این دروس بهترین نمره‏‌ها را می‏‌گرفتم.

خاطرم هست که در درس جمله‏‌سازی اکثر اوقات با ساختن جمله‏‌هایی فراتر از محدوده سنی خودم

و هم‏کلاسی‏‌هایم، تحسین و حیرت معلمان خودم را برمی‏‌انگیختم.

توجه من به زبان، در مفهوم عام آن، در سال اول دبستان

و هنگام آموختن الفبا جلب شد.

سپس، در سال سوم دبستان در درس آموزش قرآن با برخی کلمات عربی آشنا شدم که

این، نخستین جرقه و کنجکاوی را در ذهنم ایجاد کرد که

زبان‏‌های دیگری هم وجود دارند؛

به‌‏خصوص که می‏‌شنیدم برخی از دوستانم و همچنین مردم کوچه و خیابان

به زبان‌‏هایی غیر از فارسی مانند آذری، کردی، گیلکی و … صحبت می‏‌کنند

و این موضوع برای من جالب بود.

 

مهران اره‌چی و یادگیری نخستین زبان غیرمادری

در سال اول راهنمایی که درس زبان انگلیسی رسماً جزو برنامه‌‏ها

و مواد درسی ما قرار گرفت، عملاً وارد عرصه آموختن زبان غیر از زبان مادری‌‏ام شدم

و از آن زمان جدی‌‏تر از همیشه این زبان را دنبال کردم

و همیشه در این درس نمرات خوبی می‌‏گرفتم.

بعد از اخذ دیپلم، با توجه به علاقه‏‌ام به زبان، در رشته کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی پذیرفته شدم

و از همان بدو امر تاکنون، ترجمه، جزء لاینفک زندگی‌‏ام بوده است.

پس از فارغ‌‏التحصیلی، در مطبوعات و جراید گوناگون و سرشناس در جایگاه مترجم مطبوعاتی مشغول به کار شدم.

به همین علت به حرفه روزنامه‌‏نگاری علاقه پیدا کردم

و تصمیم گرفتم در رشته علوم ارتباطات با گرایش روزنامه‏‌نگاری ادامه تحصیل دهم.

بنابراین، در این رشته در مقطع کارشناسی ارشد پذیرفته شدم

و با دفاع از پایان‏‌نام‌ه‏ام با موضوع «الگوهای غیرمعیار در زبان مطبوعات» که

به ویراستاری و درست‏‌نویسی در مطبوعات کشور اختصاص داشت،

فارغ‏‌التحصیل شدم.

ناگفته نماند که در تمام این سال‏‌ها ویرایش متونی را که ترجمه می‏‌کردم،

خودم انجام می‏‌دادم

و ویراستاری را از وظایف تکمیلی مترجم می‏‌دانم.

 

آقای مهران اره‌چی شما از مترجمی زبان انگلیسی به کارشناسی ارشد علوم ارتباطات و روزنامه‌نگاری رفتید

و پس از اتمام تحصیلات دوباره به دنیای ترجمه آمدید

 و تاکنون چند کتاب ترجمه کرده‌اید.

 چرا مترجمی زبان انگلیسی را در دانشگاه ادامه ندادید

 و اصلاً اعتقادی به تحصیلات دانشگاهی بالا برای موفقیت در حرفه ترجمه دارید؟

البته همان‏‌طور که گفتم، مقوله ترجمه جزء جدایی‏‌ناپذیر زندگی حرفه‏‌ای من بوده

و من هرگز آن را ترک نکردم که دوباره وارد این عرصه شوم.

بر این باورم که مهارت یافتن در رشته ترجمه، هم‌زمان مستلزم آموزش آکادمیک

و اصولی فن ترجمه و یادگیری علمی ظرافت‏‌ها و نکات ریز آن از یک سو،

و کسب تجربه و کار عملی هرچه بیشتر از سویی دیگر است.

قطعاً تحصیلات دانشگاهی در این زمینه می‏‌تواند تأثیری چشمگیر

در موفقیت در حرفه ترجمه داشته باشد،

اما نمی‌‏توان تنها به تحصیلات آکادمیک یا آموزشگاهی بسنده کرد.

در واقع، تحصیلات دانشگاهی لازم است اما کافی نیست.

بسیاری از بزرگان و مفاخر شهیر عرصه ترجمه در تاریخ ترجمه کشورمان،

فاقد تحصیلات دانشگاهی در عرصه ترجمه و یا حتی اصولاً فاقد هرگونه تحصیلات عالیه بوده‏‌اند،

اما با اتکا بر استعداد، ذوق، علاقه، قریحه، پشتکار، ممارست

و مطالعه شخصی به مدارج رفیع در این حرفه نائل آمده‌‏اند.

 

اهمیت تجربه در ترجمه از نگاه مهران اره‌چی

من شخصاً نقش تجربه در ترجمه را پررنگ‏ تر از نقش تحصیلات تکمیلی می‏ دانم.

به همین دلیل، تحصیل در مقطع کارشناسی در رشته ترجمه را کافی دانستم

و ترجیح دادم در رشته‏‌ای دیگر که بی‏‌ارتباط به مقوله ترجمه نیست،

یعنی علوم ارتباطات و روزنامه‏‌نگاری که رشته‏‌ای میان‏‌رشته‏‌ای

و مرتبط با بیش از هشتاد رشته دیگر است، ادامه تحصیل دهم.

اتفاقاً این دو رشته بسیار مکمل هم بوده‌‏اند

و موجب هم‌‏افزایی یکدیگر شده‌‏اند.

چه بسیار مواردی که آشنایی با علم ارتباطات و روزنامه‏‌نگاری به کمک ترجمه‌‏ام آمد

و چه بسیار مواردی که ترجمه به کار روزنامه‌‏نگاری‏‌ام خورد.

در این باره دو دیدگاه وجود دارد.

یک دیدگاه می‏‌گوید که بهتر است شخص بر یک حرفه یا رشته خاص تسلط و اشراف کامل یابد

و در آن، به فردی متخصص و حرفه‌‏ای تبدیل شود.

دیدگاه دیگر، ناظر بر این است که فرد ترجیحاً در چند زمینه به تسلط نسبی دست یابد

تا بتواند طیف گسترده‌‏تری از مسائل و چالش‌‏ها را از پیش پای خود یا دیگران بردارد

و به اصطلاح «همه فن حریف» شود!

هر یک از این دو دیدگاه مزایا و معایبی دارند.

در حالت نخست، شخص در یک زمینه استاد است

و کارش را به شکلی عالی انجام می‏‌دهد،

اما توانایی او فقط در یک زمینه است.

در حالت دوم، شخص در چند زمینه، نه در حد استادی، اما در حدی قابل قبول مسلط است.

من خودم دیدگاه دوم را بیشتر می‏‌پسندم.

به همین دلیل همواره سعی کرده‌‏ام در زمینه‏‌های متعدد چه به صورت آکادمیک

و چه به صورت شخصی مطالعه کنم

و دانش و مهارت خودم را در عرصه‏‌های گوناگون افزایش دهم؛

به‏‌ویژه که کسب علوم مختلف،

تاکنون تأثیری بسیار مثبت بر کیفیت و چگونگی ترجمه‏‌هایم داشته است.

در حقیقت، مترجم صرفاً کسی نیست که به زبان مبدأ و مقصد اشراف داشته باشد،

بلکه او باید به علوم مختلف هم تا حد امکان آشنایی داشته باشد

و هرچه دانش شخص مترجم در زمینه‌‏های گوناگون وسیع‌‏تر باشد،

کیفیت و کمیت و سرعت ترجمه او نیز افزایش می‏‌یابد.

 

پینگ

آیا مهران اره‌چی اولین ترجمه خود را به خاطر می‌آورد؟

 اگر چیزی از آن ترجمه به یاد دارید، لطفا درباره آن کمی توضیح بدهید؟

 چه متنی بود و چگونه به دست‏تان رسید و چه شد که مهران اره‌چی تصمیم گرفت آن را ترجمه کند

 و اصلاً آن کار به سرانجام رسید و یا خیر؟

 

اگر منظورتان اولین ترجمه رسمی و حرفه‏‌ای باشد، بله به خوبی به یاد دارم.

متنی سیاسی- اقتصادی تحت عنوان «بریتانیا و یورو» بود که

در سال ۱۳۸۱ در هفته‌‏نامه طبرستان به صورت سراسری به چاپ رسید.

موضوع آن متن هم درباره سیاست‌‏های اقتصادی تونی بلر،

نخست‏‌وزیر وقت بریتانیا، در قبال مسائل مالی و واحد پول اتحادیه اروپا بود.

ترجمه این‏‌گونه متن‌‏ها در آن هنگام برای من کمی سنگین و وقت‏‌گیر بود.

سردبیر نشریه آن متن را انتخاب کرد و ترجمه آن را به من سپرد.

با اینکه برای من کمی دشوار بود، درمجموع تجربه‌‏ای گران‏قدر و خوبی از آب درآمد

و نکات زیادی را ضمن ترجمه آن متن فرا گرفتم.

البته راهنمایی‌‏های دبیر بخش بین‏‌الملل نشریه هم بی‏‌تأثیر نبود.

این ترجمه نقطه آغاز ورود من به عرصه ترجمه‏‌های مطبوعاتی

با موضوعات عمدتاً سیاسی- اقتصادی بود.

ناگفته نماند که همزمان در این نشریه به ترجمه ستون ویژه حوادث نادر

و اخبار کوتاه اقتصادی هم می‏‌پرداختم.

اما درباره نخستین ترجمه غیرحرفه‌‏ای خاطره واضحی در ذهن ندارم.

معمولاً افراد در بدو امر با ترجمه کاتالوگ‏‌های وسائل منزل

یا ترجمه متون درس زبان انگلیسی مدرسه (که البته بیشتر به معنی لغت نزدیک‌‏تر است تا ترجمه!)

یا متونی از این دست کار خود را آغاز می‏‌کنند

و رفته‏‌رفته به ترجمه متون سنگین‌‏تر و جدی‌‏تر می‎پردازند.

قاعدتاً من هم در ابتدا با ترجمه (معنی لغت!) همین متون آغاز کردم

و بعدها کارهای کلاسی و غیره انجام دادم

و کم‏‌کم به ترجمه متون بلندتر و جدی‌‏تر پرداختم.

 

مهران اره‌چی

لطفاً کمی درباره کتاب‌هایی که ترجمه کرده‌اید برای خوانندگان سایت الریحانه توضیح بدهید.

 موضوع آنها چیست، در چه سالی منتشر شده‌اند

و نویسنده آنها کیست؟

تاکنون چندین کتاب ترجمه کردم که البته برخی از آن‌ها به دلایل مختلف به مرحله چاپ نرسیدند.

اما کتاب‏‌هایی که چاپ شدند عبارت‌‏اند از:

«گام‏‌های بزرگ» از آنتونی رابیز، درباره رازهای موفقیت در زندگی (سال ۱۳۸۴)؛

«انگیزه، عمل، نتیجه» از کیت و تام بیگ‌آل‌شرایتر، درباره مدیریت بازاریابی چندسطحی

و اینکه رهبران بازاریابی شبکه‌ای چگونه گروه‌های خود را فعال می‌کنند (سال ۱۳۹۵)؛

«پینگ: قورباغه‌ای در جست‏‌وجوی برکه‌ای تازه» از استوارت‌ایوری گلد، ‏‫در حوزه روان‌شناسی و تحول که حکایتی است درباره‌ انطباق با تغییر

و غلبه بر موانع (سال ۱۳۹۶)

و «گام اول در بازاریابی شبکه‌ای» از دامینیک والف،

درباره موفقیت در کسب و کار و راهنمای مبتدیان برای ورود به بازاریابی شبکه‌ای (سال ۱۳۹۶).

 

 مهران اره‌چی

آقای مهران اره‌چی کتاب‌هایی که تاکنون ترجمه کرده‌اید، چگونه به دست‏تان رسیده است؟

 خودتان آنها را انتخاب کرده‌اید

 و یا سفارش دیگران بوده است؟

معمولاً ناشران محترم کتاب‏‌هایی را برای ترجمه به من پیشنهاد می‏‌کنند

و من نیز با بررسی و ارزیابی آن‌ها برخی را از میان‏شان انتخاب و ترجمه می‌‏کنم.

 

در انتخاب کتاب برای ترجمه به چه نکاتی توجه می‌کنید؟

 آیا صرف علاقه مهران اره‌چی به موضوع کتاب باعث می‌شود که شما آن را ترجمه کنید

 و یا اینکه معیارهای دیگری را نیز در این زمینه لحاظ می‌کنید؟

داشتن علاقه به موضوع کتاب یکی از معیارهای من در انتخاب آن است.

عوامل دیگری مانند حجم کتاب، مهلت ترجمه، میزان دشواری یا تخصصی بودن کتاب،

حق‌‏الزحمه، حق‏‌الترجمه، گستره جمعیت خوانندگان هدف

و غیره در انتخاب یا رد پیشنهاد ترجمه کتاب دخیل هستند.

 

مهران اره‌چی مدیر تیم ترجمه و ویراستاری گروه آموزشی چشمه است.

 آیا ترجمه‌هایی را که شما انجام می‌دهید، خودتان ویرایش می‌کنید

 یا معتقدید فرد دیگری به جز مترجم باید کار را ویرایش کند؟

 به نظر شما ویرایش و ترجمه چقدر به هم مرتبط هستند؟

 آیا می‌توان گفت که لازم و ملزوم هم هستند

 یا اینکه ویرایش بیشتر جنبه تجملی و لوکسِ کار ترجمه است؟

همان‏‌گونه که پیشتر هم اشاره کردم، ویرایش جزو ترجمه است.

همواره، بدون حتی یک مورد استثنا همه ترجمه‌‏هایی را که انجام دادم،

خودم ویرایش کردم.

بر این باورم که هیچ‏کس به خوبی خود فرد مترجم که کاملاً

در جریان و کم و کیف متن قرار گرفته

و با معادل‏‌های صحیح موجود در متن آشنا شده،

نمی‏‌تواند آن متن را ویرایش کند.

به نظر من ترجمه و ویرایش کاملاً لازم و ملزوم هم هستند،

چون هدف از ترجمه، انتقال صحیح و کامل معنا،

مفهوم و فرهنگ زبان مبدأ به زبان مقصد است

و بالتبع، متن ترجمه باید تا حد امکان، فصیح، مفهوم، رسا و سلیس باشد

و در این راستا ویرایش از ارکان مهم است

و نقشی بسیار مؤثر ایفا می‌‏کند.

متأسفانه امروزه به دلائل متعدد از جمله لزوم سرعت‏‌بخشی در کار ترجمه

و روی آوردن به ترجمه تجاری و بازاری و به اصطلاح «دانشجویی»،

نقش و اهمیت ویرایش بسیار کم‌‏رنگ شده و عمل ویراستاری

و درست‌‏نویسی جایگاه خود را در معرض تهدید می‌‏بیند.

گاه در برخی آثار سطح بالا که قاعدتاً باید با متنی فاخر و بی‏‌اشکال روبه‌‏رو باشیم،

شاهد اشکالات املایی و نحوی بسیار فاحش و باورنکردنی هستیم که

این امر بر اعتبار و شأن آن متن و نویسنده یا مترجم آن خدشه وارد می‏‌کند.

در بحث ویراستاری متون تألیفی، ما با انواع ویرایش صوری، سجاوندی، محتوایی

و ادبی سروکار داریم.

لزوم ویرایش متون ترجمه‌شده

اما در خصوص ویرایش متون ترجمه‏‌شده، افزون بر موارد فوق،

باید ویرایش تطبیقی یا مقایسه‏‌ای نیز صورت بگیرد که طی آن،

فرد ویراستار با تطبیق متن ترجمه‏‌شده با متن اصلی، ابتدا به ارزیابی صحت

و دقت ترجمه می‏‌پردازد

و هم‌زمان یا در مرحله بعد، آن را ویرایش صوری و ادبی می‌‏کند.

بنابراین، ویرایش متون ترجمه‏‌شده از این جهت اهمیتی دوچندان می‌‏یابد.

البته در سال‏‌های اخیر کوشش‏‌های سازنده و مؤثری در جهت احیای ویرایش

و شناساندن و ضرورت‌‏بخشی به آن صورت گرفته که امیدوارم این جریان تداوم یابد

و تقویت شود.

درباره موضوع ویرایش و ویراستاری، سخن بسیار است که در مجالی دیگر باید به طور مفصل به آن پرداخته شود.

توصیه می‏‌کنم تا مترجمان و همکاران عزیز بیش از پیش به مسئله ویرایش همت گمارند

و آن را جدی بگیرند که این امر در عرضه ترجمه بلیغ و شیوا تأثیری شگرف دارد.

 

علاقه‌مندان می‌توانند کتاب‌های آقای اره‌چی را از سایت روزآهنگ تهیه کنند.

 

برای مطالعه بخش دوم گفتگو سایت الریحانه با مهران اره‌چی لطفا این جا را کلیک کنید.

2 thoughts on “مهران اره‌چی : در ترجمه، نقش تجربه را از تحصیلات مهم‌تر می‌دانم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *